‘मृत्युंजय’ म्हणजे ‘मृत्यूवर विजय मिळवणारा’. हे नाव कादंबरीच्या नायक सदाशिवराव भाऊ यांच्या जीवनक्रमाला अत्यंत सार्थ ठरते. पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात (१७६१) त्यांनी अफगाण शासक अहमदशाह अब्दालीशी लढताना जो कर्तव्यदक्षतेचा आदर्श ठेवला, त्यामुळे ते मृत्यूवर विजय मिळवून अमर झाले.
मृत्युंजय : कर्तव्य आणि करुणेचा ऐतिहासिक वेध Mrityunjay Kadambari In Marathi
(तुमचे नाव)
कादंबरीतील सर्वात भोवणारी व्यक्तिरेखा म्हणजे पार्वतीबाई (भाऊंची पत्नी) आणि आनंदीबाई. त्यांच्यातील नाते, त्याग, प्रेम आणि संयम यांनी कादंबरीला एक हृदयस्पर्शी उंची दिली आहे. विशेषतः पानिपतच्या युद्धापूर्वीचा प्रसंग जिथे सदाशिवराव रणांगणात उतरण्यापूर्वी आपल्या आवडत्या बहिणीशी बोलतात, तो भाग वाचताना डोळ्यात पाणी येते. ती मानवी मनाचा
ज्यांनी अद्याप ही कादंबरी वाचली नाही, त्यांनी एकदा वाचावीच. ही कादंबरी वाचल्यानंतर मराठी असल्याचा अभिमान दुपटीने वाढतो आणि एक वेगळीच ऊर्जा मनाला मिळते. Mrityunjay Kadambari In Marathi
‘मृत्युंजय’ ही केवळ कादंबरी नसून ती मराठी माणसाच्या ‘जिगर’ची ओळख आहे. पानिपतमध्ये पराभव झाला, पण मराठी शौर्य कधीच पराभूत झाले नाही, हे या कादंबरीचे मूळ संदेश आहे. सदाशिवराव भाऊंसारखा नायक जरी रणांगणात शहीद झाला, तरी तो ‘मृत्युंजय’ झाला.
शिवाजी सावंत यांनी लिहिलेली ‘मृत्युंजय’ ही मराठी साहित्यातील एक अमृतमान कादंबरी आहे. महान पेशवे सदाशिवराव भाऊ यांच्या जीवनावर आधारलेली ही कादंबरी म्हणजे केवळ एक ऐतिहासिक कादंबरी नसून, ती मानवी मनाचा, कर्तव्यनिष्ठेचा आणि शेवटपर्यंत लढण्याच्या अदम्य साहसाची गाथा आहे.